Brodnicki Park Krajobrazowy Brodnica

Brodnicki Park Krajobrazowy to ponad 16 tysięcy hektarów leśno-pojeziernego terenu rozciągającego się na pograniczu dwóch województw – kujawsko-pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Utworzony w 1985 roku jako 25. park krajobrazowy w Polsce, obejmuje najciekawszą przyrodniczo część Pojezierza Brodnickiego. To miejsce dla tych, którzy szukają aktywnego wypoczynku z dala od zatłoczonych szlaków turystycznych – z kajakiem na Skarlance, rowerem po leśnych duktach albo po prostu z kijkami do nordic walkingu.

Park rozciąga się przez sześć gmin i wchodzi w skład Zielonych Płuc Polski, co samo w sobie mówi sporo o czystości powietrza i wartości przyrodniczej tego obszaru.

Pojezierze ukształtowane przez lodowiec

Krajobraz Brodnickiego Parku to efekt pracy lodowca z okresu zlodowacenia bałtyckiego. Trzy równoległe rynny polodowcowe przecinają teren niczym gigantyczne bruzdy – wschodnia wzdłuż rzeki Skarlanki, zachodnia przy Strudze Brodnickiej i środkowa. W tych zagłębieniach leżą dziesiątki jezior połączonych siecią cieków i kanałów.

Na terenie parku znajduje się około 45-58 jezior (źródła podają różne liczby, w zależności od minimalnej powierzchni branej pod uwagę). Największe z nich to Wielkie Partęczyny – 324 hektary, Bachotek – 211 hektarów i Sosno – 188 hektarów. Wody zajmują łącznie około 8-10% powierzchni parku. Reszta to głównie lasy – ponad 60% obszaru – oraz torfowiska i łąki.

Rzeźba terenu jest na tyle urozmaicona, że oprócz rynien można tu znaleźć moreny czołowe (okolice Wichulca i Zbiczna), kemy i ozy w rejonie Pokrzydowa oraz liczne zagłębienia wytopiskowe rozrzucone po całej wysoczyźnie morenowej.

Osiem rezerwatów i rzadkie gatunki

Najcenniejsze fragmenty parku chronione są w ramach ośmiu rezerwatów przyrody. Trzy z nich to rezerwaty leśne – Mieliwo, Retno i Las Cielęta – gdzie rosną pomnikowe dęby, buki, sosny i lipy, niektóre liczące kilkaset lat. Kolejne trzy to rezerwaty torfowiskowe: Stręszek, Okonek i Żurawie Bagno, chroniące wrażliwe ekosystemy bagienne. Dwa ostatnie to rezerwaty florystyczne – Wyspa na Jeziorze Partęczyny Wielkie oraz Bachotek.

W lasach dominuje sosna zwyczajna, ale nie brakuje też dębów, olch, buków, jesionów i brzóz. Ciekawostką jest to, że przez park przebiega granica występowania buka i brzęka. W borze mieszanym zidentyfikowano 139 gatunków roślin, a w lasach dębowo-grabowych można natknąć się na zdrojówkę rutewkowatą – jedyne stanowisko tego gatunku na Pomorzu.

Fauna jest równie bogata. Naliczono około 130 gatunków ptaków gnieżdżących się na tym terenie. Wśród nich są prawdziwe rarytasy: bielik, orlik krzykliwy, bocian czarny, bąk, błotniak stawowy i zbożowy, kania czarna i ruda. Od 1994 roku prowadzona jest reintrodukcja sokoła wędrownego, a bobry – również przywrócone na te tereny – świetnie się tu zadomowiły. Symbolem parku jest perkoz dwuczuby.

Szlaki kajakowe, nordic walking i rowerowe

Rzeka Skarlanka to jeden z najatrakcyjniejszych szlaków kajakowych w tej części Polski. Wijąca się przez rynny polodowcowe, przepływa przez kilka jezior i oferuje różnorodne krajobrazy – od leśnych odcinków po otwarte przestrzenie łąk i torfowisk. To trasa dla tych, którzy lubią spokojne spływy z możliwością obserwowania przyrody.

Dla miłośników nordic walking przygotowano specjalny Brodnicki Nordic Walking Park – ponad 26 kilometrów czytelnie oznakowanych tras. Wejście znajduje się w Grzmięcy przy siedzibie parku. Do wyboru są cztery pętle: żółta (3,2 km), zielona (4,8 km biegnąca wokół jeziora Strażym), czerwona (8,2 km) i czarna (9,9 km). Trasy prowadzą głównie leśnymi duktami i drogami, tylko niewielki fragment przebiega asfaltem. Na szlakach zainstalowano tablice z propozycjami ćwiczeń i punkty pomiaru tętna.

Podczas wędrówki po trasach nordic walking można trafić na rezerwaty Bachotek i Retno, zobaczyć malowniczo wijącą się Skarlankę oraz jeziora Kochanka, Retno, Strażym i Strzemiuszczek.

Rowerzyści również znajdą tu swoje – liczne leśne drogi i ścieżki nadają się do spokojnych przejażdżek, choć trzeba liczyć się z piaszczystym podłożem w niektórych miejscach.

Ośrodek edukacyjny i zajęcia terenowe

Siedziba parku mieści się w Grzmięcy nad jeziorem Strażym. Przy niej działa ośrodek edukacyjny z salą dydaktyczną, ogrodem dydaktycznym i posterunkiem meteorologicznym. Rocznie korzysta z niego blisko 4 tysiące gości – głównie szkoły i przedszkola w ramach zajęć edukacyjnych i zielonych szkół.

Latem park organizuje gry terenowe dla grup zorganizowanych (maksymalnie 30 osób). Uczestnicy przemierzają leśną trasę około 3 km długości, odnajdując według wskazówek na mapie 6 punktów kontrolnych z zadaniami do wykonania. Po ukończeniu trasy każdy dostaje drobne upominki.

Dostępne są także dwudniowe zajęcia tematyczne poświęcone drzewom i krzewom, nietoperzom, roślinom zielnym czy sowom Brodnickiego Parku Krajobrazowego. Dzieci i młodzież mogą również wziąć udział w warsztatach pszczelarskich w pasiece dydaktycznej przy siedzibie parku.

Ślady historii w krajobrazie

Park to nie tylko przyroda. Na jego terenie zachowały się liczne ślady działalności człowieka – wczesnośredniowieczne grodziska nad jeziorami Strażym, Sosno i Kurzyny, pozostałości osad palowych nad jeziorami Łąkorz i Robotno, zespoły pałacowe w Sumowie, Tomkach i Konojadach. W miejscowościach takich jak Zbiczno czy Bachotek można zobaczyć tradycyjne budynki wiejskie i dworskie z XIX i początku XX wieku.

Niedaleko znajduje się Brodnica – ponad 700-letnie miasto określane mianem Bramy Mazur. Warto zajrzeć tam na ruiny zamku krzyżackiego z XIV wieku, gotycką Bramę Chełmińską i charakterystyczny trójkątny rynek ze starą wieżą ratuszową.

Dla kogo to miejsce

Brodnicki Park Krajobrazowy sprawdzi się przede wszystkim u osób szukających aktywnego wypoczynku w naturze. Kajakarze docenią Skarlankę, fani nordic walking mają do dyspozycji 26 km tras, rowerzyści – leśne drogi i ścieżki. To też dobry wybór dla rodzin z dziećmi zainteresowanych edukacją przyrodniczą – zajęcia w ośrodku w Grzmięcy są dostosowane do różnych grup wiekowych.

Obserwatorzy ptaków znajdą tu prawdziwy raj – 130 gatunków ptaków gnieżdżących się to pokaźna liczba. Miłośnicy spokojnych spacerów również nie będą zawiedzeni – lasy i jeziora tworzą krajobraz idealny do nieśpiesznego odkrywania.

Mniej odpowiednie będzie to miejsce dla osób oczekujących rozbudowanej infrastruktury turystycznej – nie ma tu aquaparków, kolejek górskich czy dużych ośrodków wypoczynkowych. To teren dla tych, którzy cenią sobie kontakt z naturą w mniej przekształconej formie.

Praktyczne informacje – dojazd, koszty, czas wizyty

Dojazd do parku nie stanowi problemu. Głównym punktem orientacyjnym jest Brodnica, do której można dotrzeć samochodem drogą krajową nr 15 (Toruń-Ostróda) lub koleją. Z Brodnicy do siedziby parku w Grzmięcy jest około 15 km w kierunku Zbiczna. Parking znajduje się przy siedzibie parku nad jeziorem Strażym – to także punkt wejścia na trasy nordic walking.

Wstęp na teren parku jest bezpłatny – można swobodnie korzystać ze szlaków pieszych, rowerowych i kajakowych. Opłaty dotyczą zajęć edukacyjnych organizowanych przez ośrodek w Grzmięcy – szczegółowe informacje i zapisy pod numerami telefonu: 56 493 94 50 lub 601 919 533. Ceny zajęć ustalane są indywidualnie w zależności od programu i liczby uczestników.

Ile czasu przeznaczyć na wizytę? Zależy od tego, co chce się zobaczyć. Spacer jedną z krótszych tras nordic walking (żółta lub zielona) to 1-2 godziny. Dłuższa pętla czarna zajmie 3-4 godziny. Spływ kajakowy Skarlanką można rozplanować na cały dzień lub nawet dwa dni z noclegiem na dziko (w wyznaczonych miejscach). Jeśli ktoś chce dokładniej poznać przyrodę parku i odwiedzić kilka rezerwatów, warto zarezerwować sobie weekend.

Park działa przez cały rok, ale najlepszy czas na wizytę to okres od maja do września. Wiosną można obserwować ptaki w okresie lęgowym, latem – korzystać z pełnej oferty zajęć edukacyjnych i spływów kajakowych, jesienią – podziwiać barwy lasów liściastych.

Warto pamiętać, że to obszar chroniony – obowiązują tu określone zasady, m.in. zakaz rozpalania ognisk poza wyznaczonymi miejscami, zakaz zanieczyszczania wód i lasów, zakaz niszczenia roślin i niepokojenia zwierząt. Na szlakach kajakowych i pieszych znajdują się tablice informacyjne z regulaminem.

Nocleg można znaleźć w Brodnicy lub w okolicznych miejscowościach – Zbicznie, Jabłonowie Pomorskim. Dostępne są zarówno hotele, pensjonaty, jak i gospodarstwa agroturystyczne. Ceny standardowe dla tego regionu – od około 80-100 zł za noc w gospodarstwie agroturystycznym do 150-250 zł w hotelu.